धितालको अस्ताममा रहेको परम्परागत घर । जुन घरमा अहिले मानिस बस्दैनन्
धिताल अस्ताम स्थित अन्नपूर्ण इको भिलेजले ग्रामिण पर्यटन प्रवद्र्धन गरेर पोखरा आउने पर्यटकलाई आकर्षित गर्ने गरेको छ । आवश्यक पूर्वाधार तयार गरी १० वर्षदेखि निरन्तर पर्यटकको स्वागतमा लागिपरेको छ ।
पोखरा रहेको पश्चिम क्षेत्रमा अन्नपूर्ण, मनासलु र धौलागिरी क्षेत्र पर्यटकीय गन्तव्य हो । ट्रेकिङ र हाइकिङ गन्तव्य नै ग्रामिण पर्यटनको आधार हो । यहाँ वार्षिक ४ लाखको हाराहारीमा पर्यटक आउने नेपाल पर्यटन बोर्ड पोखराका प्रमुख सूर्य थपलिया बताउँछन् । ‘करिब डेढ लाख पर्यटक अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्रमा ट्रेकिङका लागि आउँछन् । सँगै उत्तिकै संख्यामा नेपाली पनि जान्छन् । पोखरामा फेवाताल हेर्न मात्र पर्यटक आउँदैनन्, अधिकांश गाउँ नै उक्लिन्छन् ।’ थपलियाले भने ।
धम्पुस र नौडाँडाको बीच डाँडा, हेमजा फेदीबाट पाँच किलोमिटर टाढा यो अस्ताम गाउँमा पर्यटक लोभ्याउने पूर्वाधार तयार भने भएको छ । दश वर्ष अघि देखि नै अन्नपूर्ण इको भिलेज सञ्चालनमा छ ।
अस्ताम स्थित अन्नपूर्ण इको भिलेज
सञ्चालक वेदनिधि अधिकारी भन्छन्ः ‘हाम्रो सेवा विशुद्ध अर्गानिक छ । पानी समेत हामी मिनिरल वाटर प्रयोग गर्दैनौं । यहाँ आएका पर्यटक सन्तुष्ट भएर फर्किन्छन् । योग ध्यान सेवा समेत छ ।’
नेपालमा गाउँ पर्यटनको प्रवद्र्धन तथा विकासको कारण आन्तरिक पर्यटक संख्यामा वृद्धि भएको छ । अस्ताम पुगेका पर्यटक समेत यहाँबाट देखिने मनोरम दृश्य र गाउँघरमा मिलेको आतिथ्यताबाट सन्तुष्ट छन् । पर्यटकको संख्या पनि सिजनमा बाक्लै देखिन्छ ।
ग्रामिण पर्यटनको बलियो रुप घरबास पर्यटन (होम स्टे) हो । हालसम्म नेपालमा ६ सय बढी गाउँमा पर्यटनको विकास अर्थात् होम स्टे सुरु भएको छ । जसअनुसार गाउँघरमा रहेका स्रोतसाधनलाई उपयोग गरी पाहुनाहरूलाई स्वागत गरिन्छ ।
ग्रामिण पर्यटनको महत्व
नेपालको पर्यटन विशेषतः पर्वतीय पर्यटन र ग्रामिण पर्यटन नै हो । गाउँ नै गाउँले भरिएको नेपालमा ग्रामिण पर्यटनको ठूलो अवसर छ । देशको पर्यटन विकासमा ग्रामिण पर्यटनको अपरिहार्यता बढ्दो छ ।
ग्रामिण पर्यटनमा पर्यटकीय गतिविधि, आकर्षण र व्यवसायिकरण ग्रामिण क्षेत्रमा केन्द्रित हुन्छ । पर्यटनमा गन्तव्य आफैमा ग्रामिण परिवेशमा हुन्छ । व्यवसायिक संलग्नतामा ग्रामिण क्षेत्रका व्यक्ति बढी हुन्छन् र ग्रामिण पर्यटनबाट उठ्ने लाभको धेरै अंश सोहि क्षेत्रमा बढी जान्छ ।
ग्रामिण पर्यटनको विकासले पर्यापर्यटन विस्तार, सीप विकास र व्यवसायिकरण, कृषिमा विविधिकरण र व्यवसायिकरण, जीविकोपार्जनका वैकल्पीक श्रोतहरुको पहिचान र कार्यान्वयन, रोजगारी तथा प्राकृतिक स्रोतसाधनको संरक्षणमा ठूलो टेवा पुग्छ । गाउँघरमै लगानी र पूँजीबृद्धिको वातावरण बढ्ने हुँदा बढ्दो शहरीकरणको चाप पनि घट्छ ।
कास्कीको धिताल, अस्तामको एक गाउँ
नेपालमा ग्रामिण पर्यटन
नेपालमा गाउँ पर्यटनको अवधारणा ग्रामीण पर्यटनका अभियन्ता डा. सुरेन्द्रभक्त प्रधानाङ्गले सन् १९८० मा अघि सारेका थिए । उनी काठमाडौं रिसर्च सेन्टरको नेतृत्वकर्ता समेत हुन् ।
संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले सन् १९९५ मा पहिलो पल्ट गाउँ पर्यटन अवधारणालाई पर्यटन नीतिमा समावेश गरेको थियो । तत्पश्चात् नवौँ पञ्चवर्षीय योजनामा नमुना पर्यटकीय गाउँ निर्माण गर्ने योजना तर्जुमा गरेको थियो ।
नेपालमा होमस्टेको संस्थागत विकास भने पर्यटन वर्ष सन् २०११ देखि सुरु भएको हो । ग्रामिण पर्यटनको अवधारण नेपालमा मात्रै हैन शक्तिशाली देशहरुमा समेत अवलम्वन गरिएको छ ।
समस्या र चुनौति
ग्रामीण पर्यटनका विभिन्न सम्भावना भएर पनि त्यसको उचित व्यवस्थापन र प्रयोगमा उल्लेख्य प्रगति नहुनुले यस क्षेत्रमा विविध समस्या तथा थप चुनौति छ । ग्रामिण भेगबाट मानिसहरु शहरतिर झर्न थालेका छन् । वैदेशिक रोजगार, सुखसयलको खोजीका कारण गाउँ क्रमशः रित्तिदैं छन् गए भने ग्रामिण पर्यटनमा ठाडो असर पर्छ ।
अस्ताम स्थित यो घरमा वृद्ध दम्पति छन् । युवा कोहि देखिएनन्
ग्रामिण पर्यटनका लागि सरकारले नै स्पष्ट नीति निर्माण गर्न सकेको छैन । नेपालका ग्रामिण भेगमा बाटोघाटोको अभाव छ । सरकारले प्रभावकारी सुरक्षा व्यवस्था गरी दीर्घकालीन गुरुयोजनासहित अघि बढेमा ग्रामिण पर्यटनबाटै मुलुकको समृद्धि हुन्छ ।
[नेपाल पत्रकार महासंघ कास्कीले सञ्चालन गरेको डिजिटल जर्नालिज्म ट्रेनिङ वर्कशपमा तयार सामाग्री]
सहजकर्ताः उज्ज्वल आचार्य, विकास कार्की, रजनीश भण्डारी
This will close in 3 seconds
सम्बन्धित खबर
डा. चैतन्य अधिकारीको ‘जुद्ध शमशेरका नाममा’ कविता सङ्ग्रह लोकार्पण
बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रको समस्यामा प्रतिफल आउने गरी काम गर्छुः गोकर्ण कार्की
काम गर्न राम्रो टीम चाहिन्छ, त्यो हामीले लिएर आएका छौँः अर्जुन पोखरेल
‘नारामा युवा पटकपटक, नेतृत्वमा युवा यस पटक’ – सौगात थापा
गौथली सामुदायिक विकास केन्द्रको हरितालिका तीज मेला तथा खेलकुद समापन
‘मानिया’ इनर्जी ड्रिंक पिउँदा तामाङ्गले जिते ३२ इन्चको एलइडी टिभी
यो पनि पढौँ
स्याङ्जामा विवाहकै दिन बेहुलाबेहुली पक्राउ
जनकपुरको होटलमा बेहोस भेटिएकी पोखराकी युवतीको मृत्यु, सँगै बसेका २ युवक फरार
आँखामा राख्दा पनि नबिझाउने ‘बिनोद सर’ अब सम्झनामा
बालकुमारीमा मारिएकाका परिवारलाई कोरियाबाट आर्थिक सहयोग